Toplumda her insan?n bir yeri oldu?una ?u âyette i?aret vard?r: "Ey iman edenler! Siz toplant? hâlinde iken 'Biraz yer aç?verin!' denildi?i zaman yer aç?n ki, Allah da size geni?lik versin.." (Mücadile 58/11). Burada geçen meclislerden kast?n Hz. Peygamber'in (s.a.s.) meclisi, yahut sava? meydanlar? yahut da tüm toplant? yerleri oldu?u söylenmi?tir (Taberî, Camiu'l-Beyan, 22/17-18). Âyet, her Müslüman'?n ?slâm toplumunda bir yerinin oldu?una da i?aret etmektedir. Seviyesi, konumu, cinsiyeti, ya??, i?i ne olursa olsun her insan?n toplumda dolduraca?? bir yeri vard?r. Hattâ bazen, s?radan bir insan?n yapt??? i?i, üst seviyedeki insanlar yapamazlar. Nitekim bir hadiste ?öyle buyurulmu?tur: "Do?rusu güçlü mümin, zay?f mü'minden daha hay?rl? ve Allah'a daha sevimlidir. Ama her bir müminin de hay?rl?/iyi bir taraf? vard?r.." (Müslim, "Kader," 34) Ya?l?lar da toplumumuzda çok önemli bo?luklar? dolduran kimselerdir. Onlar?n tecrübe ve birikimleri, gençlerin yolunu ayd?nlatacak ve onlara güç verecektir.

Yeryüzünün en üstün ve en donan?ml? varl??? olan insan, dünyaya gelirken ve dünyaya geldikten sonra pek çok merhaleden geçmi?tir. Onun geçirdi?i bu merhalelerin her biri, üzerinde derin dü?ünmeyi ve ibret almay? gerektiren merhalelerdir. Kur'ân-? Kerîm, insan?n yarat?l?? merhalelerine ?u ?ekilde dikkat çeker:

Ey insanlar! E?er siz öldükten sonra dirilmekten ?üphe ediyorsan?z, bilin ki: Biz sizi ilkin topraktan, sonra bir nutfeden, sonra bir yap??kan hücreden, sonra esas unsurlar?yla hilkati tamamlanm??, ama bütün azalar?yla henüz tamamlanmam?? bir çi?nem et görünümünde bir ceninden yaratt?k ki, kudretimizi size aç?kça gösterelim. Diledi?imizi belli bir süreye kadar ana rahminde durdururuz. Sonra da sizi bir bebek olarak dünyaya ç?kar?r?z. Sonra, güç kuvvet kazan?ncaya kadar sizi büyütürüz. ?çinizden kimi henüz çocukken öldürülür, kimi de hayat?n en dü?kün biçimine götürülür. Öyle ki daha önce bildi?i ?eyleri bilmez hale gelir. Yeri de kupkuru görürsün, ama oraya Biz su indirince çok geçmeden k?p?rdan?r, kabar?r da gözü gönlü açan her güzel çiftten nice nebat bitirir." (Hacc, 22/5)

Allah sizi (atan?z Âdem'i) topraktan, sonra (ki nesilleri de) nutfeden yaratt?. Sonra sizi çift çift yapt?. Onun bilgisi d???nda hiçbir di?i ne hamile kal?r, ne de do?urur. Herhangi bir canl?n?n ömrünün uzamas? veya k?salt?lmas? da mutlaka bir kitapta yaz?l?d?r. Bütün bunlar, Allah'a göre, elbette pek kolayd?r. " (Fât?r 35/11)
Âyetler, insan?n yarat?l??ta geçirdi?i safhalara ?u ?ekilde dikkat çekmektedir:
Toprak - nutfe (sperm/zigot) - alâka - mud?a - kemikler - kemik/et - insan cenini-
Bebeklik - çocukluk - gençlik - olgunluk - ya?l?l?k ve erzel-i ömür - ölüm.
Önce insan?n asl?n?n toprak oldu?una dikkat çekilmekte, daha sonra da insan cinsinin ço?almas? için belirlenen Yüce Allah'?n yasas? do?rultusundaki merhalelere vurgu yap?lmaktad?r. Bu aç?klamalar bir yandan Yüce Allah'?n eri?ilmez kudretine i?aret etmekte, bir yandan da insan?n asl?nda ne kadar âciz oldu?unu belirtmektedir. Evet her ?ey O'nun izniyle ve O'nun bilgisi dahilinde olmaktad?r. O'nun her yapt???nda say?s?z hikmet vard?r.

Öte yandan insan hayat?n?n merhaleleri, onun yeti?mesi, e?itim ve de?i?imindeki tedricilik için de iyi bir örnektir. Yine bu durum, dünya-âhiret hayat?n?n merhaleleri için de iyi bir numunedir. Acizken, güçlü kuvvetli olmak; güçlü kuvvetli iken zay?f dü?mek. Bir ?ey bilmezken bilgi sahibi olmak; bilirken bilmez olmak. Bu konuya ?u ?ekilde aç?kl?k getirilmektedir:

Sizi Allah yaratt?. Sonra da sizi O öldürecek. ?çinizden kimi, bilgi sahibi olmas?ndan sonra çocuk gibi, bir ?ey bilmez hale geldi?i ömrün en fena devrine vard?r?l?r. Allah her ?eyi hakk?yla bilir, her ?eye kadirdir. (Nahl, 16/70)
Allah o kadirdir ki, sizi bir zaaftan yaratmakta, sonra zaaf?n ard?ndan bir kuvvet yaratmakta, müteakiben kuvvetten sonra bir zaaf ve ihtiyarl?k yapmaktad?r. O diledi?ini yarat?r. Her ?eyi bilen, her ?eye kadir olan, yaln?z O'dur. (Rûm, 30/54)
Onlardan hayatta b?rakt???m?z kimsenin ise, hilkatini tersyüz ederiz. Hâlâ ak?llanmazlar m??" (Ya-Sin, 36/68)

Yarat?l??ta tersine çevrilmek, tekrar ba?a dönmek. Güçlü kuvvetli iken, âciz ve zay?f olmak. Çocukluk ça??na yeniden dönmek, hem de daha kötü bir durumda. ?öyle ki, çocuk ihtiyaçlar?n? kendi kar??layamaz, yeme?ini yiyemez, dü?e kalka yürür, çat pat konu?ur. ?htiyar da öyle. Ama çocu?un âcizlikleri sevgiyle kar??lan?r, ihtiyar?nkiler ise tahammül edilmez. Hiç dü?ündük mü, dedeler neden en fazla torunlar?n? severler, en çok onlarla anla??rlar. Bunun sebebi, biraz da ortak noktalar?n olmas?ndand?r.
Dünya hayat? insana sevdirilmi?tir. Muammer olma duygusu, insan f?trat?nda bulunan tabii bir duygudur. Oysa önemli olan, y?l olarak uzun süre ya?amak de?il, dolu dolu ya?amakt?r. Bu yüzden eskiler, ?slâm'la geçmeyen, cahiliye döneminde isyan ve günahlarla geçen y?llar?n? ömürlerinden saymazlard?. ?nsandaki bu e?ilimi bir Kur'ân âyeti ?öyle dile getirir.

Uzun ömür sürmek, insan? aldatmamal?d?r. Çünkü uzun ya?amak meziyet de?ildir. Önemli olan, güzel hat?ralar b?rakarak ya?ayabilmektir. Bu konudaki ilahî uyar?lar da ?u ?ekilde gelmektedir:

Önümüzde uzun y?llar var gözükebilir; ama bu durum bizi aldatmamal?d?r. Ya?ad???m?z her an?n k?ymetini bilmeli ve en iyi ?ekilde onu de?erlendirmeliyiz. Unutmamal?y?z ki, bizim için dün geçmi?tir. Yar?na ç?kaca??m?z ise kesin de?ildir. Bize dü?en, içerisinde bulundu?umuz zaman? en güzel bir biçimde de?erlendirmek ve dolu dolu ya?amakt?r.
Tûl-u ömür ve tûl-u emel.. ?nsan ya?land?kça emelleri gençle?irmi?. Ne tûl-u ömür, ne de tûl-u emel bizleri aldatmamal?d?r. Nitekim bu gerçek, hadiste ?u ?ekilde ifade edilmi? ve bir ba?kas? taraf?ndan da m?sralara dökülmü?tür:
"Âdemo?lu ya?land?kça ?u iki ?eyi gençle?ir: Mala ve uzun ya?amaya dü?künlük." (Buharî, "Rikak," 5; Müslim, "Zekât," 115.)

?ster bey ol, ister pa?a.
Âdem gibi var bin ya?a.
Ölüm gelir bir gün ba?a.
Ölmemeye çaren mi var.

Mal sahibi mülk sahibi,
Hani bunun ilk sahibi?
Mal da yalan, mülk de yalan,
Var biraz da sen oyalan.

Ana-Baba ve Ya?l? Hakk?

Söz buraya gelmi?ken, bizim hayata gelme sebeplerimiz olan anne ve baba hakk? üzerinde k?saca durmakta yarar oldu?unu dü?ünüyoruz. Ana-baba hakk? üzerinde Kur'ân'da ?srarla durulur. Bu konudaki âyetlerden bir kaç? ?öyledir:
Her insan?n vebalini, kendi nefsine ba?lad?k, her insan yapt?klar?na göre muamele görür. Nitekim k?yamet günü hesap defterini önünde aç?lm?? bulacakt?r. ?öyle deriz ona: "Defterini oku. Bugün muhasebeci olarak kendi i?ini görmeye kendin yetersin!" (?sra, 17/23-24)

Biz insana, annesine babas?na iyi davranmas?n? emrettik. Zira annesi onu nice zahmetlerle karn?nda ta??m??t?r. Sütten kesilmesi de iki y?l kadar sürer. ?nsana buyurduk ki: "Hem Bana, hem de annene babana ?ükret, unutma ki sonunda Bana döneceksiniz." "E?er onlar seni, ?erik oldu?una dair hiçbir bilgin olmad??? ?eyleri, Bana ortak saymaya zorlarlarsa sak?n onlara itaat etme. Ama o durumda da kendileriyle iyi geçin, makul bir tarzda onlara sahip ç?k. Bana yönelen olgun insanlar?n yolunu tut. Sonunda hepinizin dönü?ü Bana olacak ve Ben i?lediklerinizi tek tek size bildirip kar??l???n? verece?im." (Lokman, 31/14-15)

Âyetlerde Yüce Allah (c.c.), kendisine ibadet ve kulluk yap?lmas?n? emrettikten hemen sonra, ana-babaya iyilik ve ihsanda bulunmay? emretmektedir. Bu, ana-baba hakk?n?n Allah hakk?ndan hemen sonra geldi?inin ve ne kadar önemli oldu?unun aç?k göstergesidir. Yine âyetlerin bize yükledi?i görev, ana-babam?za öf bile demememiz, onlar? incitecek hiçbir söz ve davran??ta bulunmamam?z; onlara sevgi, sayg? ve ilgiyle yakla?mam?z ve en önemlisi onlara dua etmemizdir. Hattâ onlar Allah'a ?irk ko?an kimseler olsalar ve bizi de mü?rik olmaya zorlasalar bile, onlarla dünyada güzel geçinmemiz ve ana-baba olarak haklar?na riayet etmemizdir. Nitekim Hz. ?brahim'den bize yadigar olarak Kur'ân'da geçen ve her namaz sonunda okudu?umuz duada ?öyle diyoruz: "Ey Rabbimiz! Beni, annemi, babam? ve bütün müminleri k?yamet günü affeyle." (?brahim, 14/41)

Hikaye olunur ki, bir evlat hasta anas?n? üç y?l s?rt?nda ta??m?? ve bir gün annesine, hakk?n? ödeyebildim mi, diye sormu?, annesi ?u cevab? vermi?: "Ne gezer evlâd?m. Sen beni s?rt?nda ta??d?n ama, yorulunca, istirahat ve ihtiyaçlar?n için yere indirdin. Bense seni dokuz ay, kendimden hiç ay?rmadan hep karn?mda ta??d?m ve besledim. Ben sana büyüyesin diye bakard?m. Sense bana çabuk öleyim diye bak?yorsun."

S???nd?klar? ma?aran?n kap?s?, yuvarlanan bir ta?la kapanan üç adam?n yapt?klar? güzel ?eyleri ?efaatçi yaparak ma?aradan kurtulduklar? anlat?lan hadiste (Buharî, "Enbiya," 50; Müslim, "Zikir," 100), adamlardan birinin ana-babas?na yapt??? hizmeti vesile yapmas? ve onun akabinde yapt??? dua ile kurtulmalar? ne kadar da dikkat çekicidir.
Ana-baba hakk? ba?ta olmak üzere ya?l?lara hürmet, onlara sayg? ve ilgi duyma hakk?nda Peygamberimiz�den bize gelen tavsiyelerden bir kaç? ?öyledir:
Ana ve babas?n?n ihtiyarl?k zamanlar?nda, bunlardan birine yahut ikisine yeti?ip de, bunlara gereken hürmet ve hizmette bulunarak Cennet'i hak edemeyen kimsenin burnu yerlerde sürünsün! (Bu ifadeyi üç kere tekrar etmi?lerdir.) (Müslim, "Birr," 8; ?bn Hanbel, Müsned, 2/346)

Herhangi bir genç ya?l?l???ndan dolay? bir ihtiyara hürmet ederse, Yüce Allah da ya?land???nda ona hürmet edecek kimseler halkeder. (Tirmizî, "Birr," 15; Ebu Davud, "Edeb," 58)

Küçüklerine ?efkat göstermeyen, büyüklerine de?er ve sayg? göstermeyen bizden de?ildir." (a.y.)

Saç? sakal? a?arm?? ya?l? Müslüman'a sayg? gösterip ikram etmek, Allah'a sayg?dand?r. (Ebu Davud, "Edeb," 23)

Dü?künleri görüp gözetiniz, zira siz ancak dü?künleriniz sayesinde yard?m görür ve r?z?klan?rs?n?z. (Tirmizî, "Cihad," 24; Ebu Davud, "Cihad," 70)

Bereket, büyüklerinizin yan?ndad?r. (Münavi, Feyzu'l-Kadir, 3/220)

Beli bükülmü? ihtiyarlar, süt emen bebekler, otlayan hayvanlar olmasayd? belâlar sel gibi üstünüze dökülecekti. (Acluni, Ke?fü'l-Hafâ, 2/230)

Hadislerde zay?f, bak?ma, ilgiye muhtaç kimselere bakmaya, onlar?n s?k?nt?lar?na katlanmaya te?vik, ihtiyarlar için ise, ihtiyarl??? kabullenmeye yönlendirme vard?r. Gençleri ihtiyarl??a haz?rlayan yönlendirici bir ba?ka hadiste de ?öyle buyurulmu?tur:
Be? ?eyden önce, ?u be? ?eyin k?ymetini bilin: Ölümden önce hayat?n, hastal?ktan önce sa?l???n, me?guliyetten önce bo? zaman?n, ihtiyarl?ktan önce gençli?in, fakirlikten önce zenginli?in. (a.g.e., 1/166-167)

Ya?l?lar? en iyi tedavi yolu ilgi ve ?efkat, en iyi bar?nma yeri s?cak aile ortam?d?r. Huzurevi, Darü'l-acüze vb. yerler, bu de?erlerin dejenere oldu?u toplumlarda alternatif olarak do?mu? yerlerdir. Buralarda ya?l?lara fizikî olarak çok iyi bak?lsa bile, aile ortam?nda var olan evlât ve torun sevgi ve s?cak ilgisi asla bulunmaz.

1999 y?l?, Dünya Sa?l?k Örgütü taraf?ndan Uluslararas? Ya?l?lar Y?l? ilân edildi. ?nsanlar, ya?l?lar?yla bütün gün ve y?l ilgilenemeyince, hiç olmazsa bir günü ya?l?lar günü ilân ettiler; bu ideal olmasa bile elbette tamamen unutulmaktan iyidir.

Ya?l?larla ?lgili Söylenmi? Sözler

Ya?l?lar ve ya?l?l?kla ilgili olarak pek çok ?ey söylenmi?tir. Burada, uzun tecrübeler sonucu söylenen bu güzel sözlerden bir demet sunmak istiyoruz:
Ya?lanma, her insan?n hem çok istedi?i, hem de hiç istemedi?i bir dönemdir. Her insan, ya?l?l??a do?ru ko?ar.
Ya?l?l?k da sevgi gibidir, saklanmaz. (Thomas Dekker)
Ya?l?l?k, kimilerinde bilgelik, kimilerinde ise ölümü gözleme dönemidir.
Ya?l?l?k, geçmi?in muhasebesinin yap?ld???, tecrübe ve birikimlerin yeni ku?aklara aktar?ld???, an?larla ya?an?lan bereketli bir dönemdir.
Gençler bilebilse, ya?l?lar yapabilse..
Gençler ümitleriyle, ihtiyarlar hayal ve hat?ralar?yla ya?arlar..
Yüzü ????a/gerçe?e yönelmi? olan insan her zaman gençtir ve ya?ar. ?nsan?n ya??, ruhunun gençli?ine yahut ihtiyarl???na ba?l?d?r.
Hayat? dünya ve âhiret olarak görürsek, ihtiyarl?k hayat?n sonu de?ildir. Ya?ad???m?z her an, kendi hakk?n? ister.
Rüyalar?n yerini pi?manl?k doldurdu?u zaman ya?l?l?k ba?lar.
Ya?l?lar, bize kanlar?ndan kan veren, canlar?ndan can katanlard?r.
Ya?l?l?k manen yükselme ça??d?r.

Teklifler

Yaz?m?z?, hem bugünün ya?l?lar?na, hem de yar?n?n ya?l?lar? gençlere yönelik baz? tekliflerle bitirmek istiyoruz.

a. ?htiyarlara Yönelik Teklifler

?htiyarlar?m?z, ya?l?l??? kabullenmeli, onu bir nimet olarak görüp en güzel ?ekilde de?erlendirmelidirler. Eli kalem tutanlar, tecrübelerini kaleme almal?, birikimlerini mezara götürmemelidirler.

Ya?l?l???, her ?eyin bitti?i dönem olarak görmemeli, topluma yapabilece?i çok ?eyin oldu?unun ?uurunda aktif olarak hayat?n içerisinde yer almal?d?rlar. Hayattan emekli olunmaz. Kur'ân "O hâlde bir i?i bitirince, hemen ba?ka i?e giri?, onunla u?ra?." (?n?irah, 94/7) buyurur.

?htiyarlar, gençleri iyiye, güzele yönlendirerek onlar?n önünü açmal?d?rlar.
?htiyarlar, aile ve toplum içerisinde denetim görevini lây?k?yla yerine getirmelidirler.
Lüzumsuz konu?malardan, gereksiz müdahalelerden kaç?nmal?d?rlar. Onlar hep hay?r söyleyen, a?z? dual? kimseler olarak gençlere örnek olmal?d?rlar.

b. Gençlere Yönelik Teklifler

Gençlerimiz, gençliklerini en güzel bir ?ekilde de?erlendirip, yapacaklar? güzelliklerle kendilerini ya?l?l??a haz?rlamal?d?rlar.

Kendilerinin de bir gün ihtiyarlayaca??n?, güçten kuvvetten dü?ece?ini dü?ünüp ihtiyarlar?m?za sevgi, sayg? ve ilgiyi eksik etmemelidirler.
?htiyarlar?m?z?n bilgi, görgü, tecrübe ve birikimlerinden her zaman yararlanmas?n? bilmelidirler. Onlar? yaln?zca i?leri dü?ünce ya da belirli günlerde hat?rlamamal?d?rlar.

?htiyarlar?m?zdan duyup gördükleri olumsuz söz ve davran??lar?, hayra yormal?d?rlar. Kim bilir belki de onlar, gençlerin sahip olmad?klar? bilgi, görgü ve birikimleri nedeniyle olaylara müdahil olmak istiyorlard?r.

?htiyarlar?n dü?tükleri duruma bak?p ibret almal?d?rlar. ?nsan?n da, her canl? gibi fani oldu?unu, hayatlar?n?n bir gün sona erece?ini hiç unutmamal?d?rlar.
Ya?l?lar, evimizdeki cans?z-antika süs e?yalar?ndan çok daha de?erli, canl?, dua ve bereket kayna?? olan de?erlerimizdir. Onlar?n dualar?, biz gençlere haz ve h?z verecektir.

?nsan?m?z hay?rla muammer olsun, ama gözü ya?l? olmas?n.

Kaynak: Doç.Dr. Ali Akp?nar'?n bu yaz?s? yeni Ümit dergisinin Ekim, Kas?m, Aral?k 2003 y?l? 62. say?s?ndan al?nm??t?r.

Yorum (0)

Göster/Gizle: Yorumlar